‘Jouw oma is helemaal niemand voor mij! Waarom zou ik mijn zuurverdiende geld aan haar uitgeven?’
‘De huisbaas heeft me de hele ochtend platgebeld!’
Galina Petrovna smeet haar gloednieuwe, glanzende handtas met een harde klap op de eettafel. De metalen sluiting rinkelde tegen het tafelzeil.
‘Waar blijft de huur, Elena?’
‘Goedemorgen,’ antwoordde haar schoondochter kalm, terwijl ze de dop op haar thermosfles draaide.
‘Ik vraag je waarom die huisbaas me al vanaf vanochtend vroeg belt en dreigt me uit mijn woning te zetten!’
Elena sloot rustig het plastic bakje met haar lunch, stopte het in haar stoffen boodschappentas en keek pas daarna haar schoonmoeder aan.
‘Omdat de huur niet meer betaald wordt, Galina Petrovna.’
Al bijna twee jaar huurden Elena en haar man Aleksej een gezellig tweekamerappartement voor zijn moeder, niet ver van het stadscentrum. Elena besteedde daar vrijwel haar volledige maandelijkse bonus aan, plus een deel van haar salarisvoorschot.
Aleksej verdiende aanzienlijk minder. Hij werkte op de inkoopafdeling van een bedrijf en moest het doen met een bescheiden vast salaris. Toch was hij er heilig van overtuigd dat het hun gezamenlijke verantwoordelijkheid was om zijn moeder een comfortabel leven te bezorgen.
Tot de vorige week had Elena zich min of meer bij die situatie neergelegd. Niet omdat ze het eerlijk vond, maar uitsluitend om de vrede binnen het gezin te bewaren.
‘Wat is dat nu weer voor onzin!’ riep Galina Petrovna verontwaardigd, terwijl ze nerveus haar zijden sjaaltje rechttrok.
‘We hadden een duidelijke afspraak! Jij en Aleksej betalen mijn woning. Van mijn schamele pensioen kan ik onmogelijk zelf een appartement huren. Dat weet je maar al te goed!’
‘Dan moet Aleksej de huur maar betalen.’
‘Mijn zoon heeft momenteel problemen met zijn bonussen!’ verklaarde haar schoonmoeder hooghartig. ‘Waag het niet mijn jongen hierbij te betrekken! Het is jouw plicht als schoondochter. Familie hoort voor de ouderen te zorgen!’
Elena leunde tegen het aanrecht en sloeg haar armen over elkaar.
‘Mijn plicht? Meent u dat serieus?’
‘Absoluut!’
‘En herinnert u zich nog wat er vorige week gebeurde, toen we geld probeerden bijeen te krijgen voor de operatie van mijn oma?’ vroeg Elena zonder haar stem te verheffen.
Ze keek haar schoonmoeder recht in de ogen.
‘We kwamen maar een klein bedrag tekort. Geld voor een goede verdoving en een fatsoenlijke ziekenhuiskamer. Ik vroeg u of we het mochten lenen, tot mijn volgende salaris.’
Galina Petrovna trok een misnoegd gezicht.
‘Nou en?’
‘Weet u nog wat u toen antwoordde?’
De oudere vrouw deed een stap achteruit en keek plotseling opvallend aandachtig naar de magnetron.
‘Ik heb gewoon de waarheid gezegd. Ik had geen geld over.’
‘Nee. U zei: “Ik ben geen geldschieter voor vreemden.” En de volgende dag kocht u demonstratief die nieuwe handtas.’
Elena knikte naar de bordeauxrode lakleren tas die midden op tafel lag.
‘Ik heb het volste recht om mijn eigen pensioen uit te geven zoals ik dat wil!’ snauwde Galina Petrovna. ‘Jouw oma betekent helemaal niets voor mij! Waarom zou ik mijn eigen geld aan haar verspillen?’
‘Precies.’
‘Wat bedoel je met precies?’
‘Dat u voor mij ook niemand bent, Galina Petrovna.’
Elena pakte haar boodschappentas van de kruk.
‘En daarom zie ik geen enkele reden meer om mijn zuurverdiende bonus aan u uit te geven.’
Het gezicht van haar schoonmoeder werd vuurrood.
‘Jij… jij durft dat niet! Wil je me soms op straat zetten?’
‘Waarom op straat? U hebt toch een geweldige zoon? Laat hem een tweede baan zoeken. Of hij kan u bij ons in de woonkamer laten slapen. Ik heb daar geen enkel bezwaar tegen.’
‘Ik ga absoluut niet bij jullie wonen! Het is daar veel te krap en die kinderen maken voortdurend lawaai!’
‘Dan zult u voortaan wat minder dure handtassen moeten kopen en zelf uw huur moeten betalen. Nog een prettige dag.’
Galina Petrovna opende haar mond, maar voor het eerst wist ze niets terug te zeggen.
Ze griste haar nieuwe tas van tafel en stormde de gang in. Even later viel de voordeur met een harde klap achter haar dicht.
Diezelfde avond volgde de tweede confrontatie.
Ditmaal stond Aleksej in de keuken, zichtbaar onzeker en met een schuldbewuste blik.
Hij was bleek van zijn werk thuisgekomen, had haastig zijn schoenen uitgetrokken en was meteen water gaan koken. Normaal gesproken wachtte hij altijd tot zijn vrouw het avondeten op tafel zette.
‘Lena, wat heb je nu gedaan?’ begon hij voorzichtig. ‘Mama heeft gebeld. Ze huilde. Haar bloeddruk is door alle stress omhooggeschoten.’
‘Dat kan gebeuren,’ antwoordde Elena, terwijl ze zorgvuldig wortels voor de soep sneed. ‘Haar medicijnen liggen in het medicijnkastje.’
‘Wat is er met die huisbaas aan de hand? Waarom zegt hij dat de huur niet betaald is?’
‘Omdat die inderdaad niet betaald is, Aljosja. Deze maand heb ik geen cent overgemaakt voor het appartement van je moeder.’
Aleksej veegde zijn klamme handen af aan zijn joggingbroek.
‘Maar je betaalde toch altijd… Je maakte het geld toch over van je bonus? Dat hadden we afgesproken.’
‘Dat klopt,’ zei Elena knikkend. ‘En toen belandde mijn oma in het ziekenhuis.’
‘Maar we hebben het geld toch gevonden! We hebben het van mijn collega’s geleend!’
‘Precies. Wij moesten geld lenen. Terwijl jouw moeder haar nieuwe handtas vierde, gekocht van het geld dat ze van haar pensioen had gespaard. Precies het bedrag dat wij voor de operatie tekortkwamen.’
Het mes sloeg hard op de snijplank.
‘Lena, maar het is haar pensioen,’ probeerde Aleksej zijn moeder te verdedigen. ‘Ze is ook maar een vrouw. Ze wil zichzelf af en toe iets moois gunnen.’
Elena legde het mes neer en keek haar man aan.
‘Weet je wat, Aljosja? Ik ben ook een vrouw. En ik wil mezelf ook weleens iets gunnen. Bijvoorbeeld het recht om mijn bonus niet langer weg te geven aan een vrouw die niets om mijn familie geeft.’
Aleksej knipperde verbaasd met zijn ogen.
‘Maar mama hoort toch bij onze familie!’
‘Nee, lieverd. Jouw moeder heeft zelf heel duidelijk gemaakt wie ze als familie beschouwt en wie niet. “Ik ben geen geldschieter voor vreemden.” Haar eigen woorden.’
Elena schoof de gesneden wortels in de koekenpan. De hete olie begon te sissen.
‘Dus vanaf nu mag jij haar financier zijn. Maak de huur maar over van je eigen salaris.’
‘Maar ik heb alleen mijn vaste loon!’ protesteerde Aleksej. ‘Als ik daarvan de huur betaal, houd ik niet eens genoeg over voor benzine en de vaste lasten!’
‘Dan ga je met de bus. Of je zoekt een bijbaan. Net zoals ik doe wanneer we geld tekortkomen voor onze gezinsvakantie.’
‘Dat kun je toch niet zomaar doen!’
‘Ik heb het al gedaan.’
Aleksej begon zenuwachtig door de keuken te lopen. Hij greep de handgreep van de koelkast vast, liet die weer los en wist duidelijk niet wat hij met zichzelf aan moest.
‘De huisbaas zet haar eruit! Aan het einde van de week moet ze weg zijn!’
‘Dan haal je haar maar hierheen. De jongens hebben een grote kamer. We zetten er een stapelbed neer en je moeder kan op de bank in de woonkamer slapen.’
Aleksej staarde zijn vrouw ontzet aan.
‘Ze maakt ons leven tot een hel! Je kent haar karakter toch?’
‘Natuurlijk ken ik dat. Gelukkig vertrek ik vroeg naar mijn werk en kom ik laat thuis. Maar jij bent met jouw werktijden veel vaker thuis. Dat wordt vast gezellig.’
‘Lena, alsjeblieft!’ smeekte Aleksej bijna. ‘Laten we deze ene keer nog betalen. Daarna zal ik serieus met haar praten. Beloofd!’
‘De discussie is afgelopen, Aleksej. Van mij komt er geen geld meer.’
Elena deed het deksel op de pan en verliet de keuken.
Precies een week later stonden er drie enorme geruite reistassen, een doos vol serviesgoed en een bijzonder slechtgehumeurde Galina Petrovna in de hal.
De huisbaas had zijn dreigement uitgevoerd. Hij was niet van plan nog langer op zijn geld te wachten. Zodra de betalingstermijn verstreken was, verscheen hij met nieuwe geïnteresseerden om hun het tweekamerappartement te laten zien.
Galina Petrovna had haar spullen halsoverkop moeten inpakken.
Aleksej sjouwde de zware tassen en dozen naar binnen. Zijn gezicht was rood en het zweet liep over zijn voorhoofd.
Zijn moeder stond nog in haar jas op de deurmat en bekeek de woonkamer met onverholen afkeer.
‘Mijn hemel, wat is het hier stoffig,’ mompelde ze, terwijl ze met haar vinger over het televisiemeubel streek. ‘Je hebt het huishouden echt volledig laten versloffen, schoondochter.’
Elena nam rustig de doos met kookpannen van haar man over.
‘Welkom, Galina Petrovna. We hebben de slaapbank al voor u klaargemaakt. Het beddengoed ligt in de kast.’
Haar schoonmoeder trok haar lippen samen.
‘En waar moet ik al mijn spullen kwijt? Je kunt je hier nauwelijks bewegen!’
‘We hebben een plank in de kast vrijgemaakt. De rest kan voorlopig op het balkon blijven staan.’
‘Op het balkon? Mijn Italiaanse laarzen?’
‘U kunt ze natuurlijk ook aan het voeteneinde van uw bed zetten,’ antwoordde Elena droog. ‘De waterkoker is nog warm. Maak het uzelf gemakkelijk.’
Daarmee begon een periode die voor alle betrokkenen aanvoelde als één lange nachtmerrie.
Galina Petrovna had haar eigen woonruimte verloren en probeerde dat verlies te compenseren door volledige controle over het huishouden van haar schoondochter te krijgen.
Ze bemoeide zich overal mee.
Al op de tweede dag ontdekte Elena dat haar goede koekenpan met een metalen schuurspons zo grondig was geschrobd dat het oppervlak vol krassen zat.
De antiaanbaklaag was onherstelbaar beschadigd.
‘Wat had je dan verwacht?’ antwoordde Galina Petrovna, die comfortabel op haar bank zat. ‘Jullie pannen waren ontzettend vies. Bij een goede huisvrouw hoort het keukengerei te glanzen!’
‘Dat was een antiaanbaklaag, Galina Petrovna. Ik benadruk: was.’
‘Ach, die moderne onzin! Allemaal giftige rommel. Vroeger kookten we in gietijzeren pannen en waren we veel gezonder.’
Aleksej probeerde ondertussen zo lang mogelijk op kantoor te blijven.
Hij kwam pas thuis wanneer de twee vrouwen zich al in verschillende kamers hadden teruggetrokken.
Maar die strategie kon onmogelijk eeuwig blijven werken.
Op vrijdagavond kwam Elena volledig uitgeput thuis van haar werk. Ze verlangde naar niets anders dan een beetje rust.
Toen ze de keuken binnenliep, bleef ze als aan de grond genageld staan.
Op tafel stond het lunchbakje dat ze normaal gesproken meenam naar haar werk.
Het deksel lag eraf.
Binnenin lagen de resten van een gebakken vis die haar schoonmoeder voor haar eigen lunch had klaargemaakt.
Galina Petrovna zat ernaast en dronk rustig haar vruchtencompote.
‘Wat is dit?’ vroeg Elena, terwijl ze naar het bakje wees.
‘Een plastic bakje. Ik heb de visgraten erin gedaan, zodat ze niet gaan stinken in de vuilnisbak.’
‘Dat is mijn lunchbakje. Daar neem ik mijn eten in mee naar mijn werk.’
‘Nou en?’ wuifde haar schoonmoeder weg. ‘Spoel het gewoon even af met afwasmiddel. Daar gaat het heus niet kapot van.’
Elena zei geen woord.
Ze liep naar de tafel, pakte het bakje met twee vingers vast en kieperde de visresten rechtstreeks in de vuilnisbak.
Daarna gooide ze het plastic bakje erachteraan.
‘Hé! Wat moet dat voorstellen?’ riep Galina Petrovna verontwaardigd. ‘Ik was toch van plan het later af te wassen!’
‘In mijn huis,’ zei Elena met een stem die zo zacht was dat elk woord des te scherper klonk, ‘blijft iedereen zonder toestemming van mijn persoonlijke spullen af.’
‘In jouw huis?’ herhaalde haar schoonmoeder, terwijl ze haar ogen sluw samenkneep. ‘Op dit appartement rust nog een hypotheek! Jij en mijn zoon betalen die samen af. Dus het is net zo goed zijn huis als het jouwe! En daarom heb ik hier ook rechten!’
Op dat moment kwam Aleksej thuis.
Toen hij de verhitte stemmen hoorde, haastte hij zich naar de keuken.
‘Meiden, wat is er nu weer aan de hand?’
‘Je vrouw is helemaal gek geworden!’ jammerde Galina Petrovna. ‘Ze gooit met servies en beledigt me! Ik heb haar helemaal niets gedaan en ze valt zomaar tegen me uit!’
Aleksej keek vermoeid naar zijn vrouw.
‘Lena, alsjeblieft. Probeer wat geduldiger te zijn. Voor mama is die verhuizing al moeilijk genoeg.’
Elena draaide zich langzaam naar hem om.
‘Geduldiger?’
Toen liep ze naar een lade, haalde er een stapel documenten uit en legde die met een harde klap voor haar man op tafel.
‘Hier zijn de betalingsbewijzen van onze hypotheek van de afgelopen twee jaar. Kijk eens goed op wiens naam de betalingen staan.’
Aleksej staarde verward naar de papieren.
‘Wat heeft dat er nu mee te maken?’
‘Heel veel. Alle hypotheekbetalingen zijn van mijn salarisrekening afgeschreven. En hier heb ik een afschrift van jouw rekening. Jij betaalt je benzine, je lunches in de bedrijfskantine en de vaste lasten. Daar houdt jouw financiële bijdrage aan dit huis op.’
Galina Petrovna rekte nieuwsgierig haar nek om de bedragen te kunnen zien.
‘Waag het niet mijn jongen verwijten te maken!’ mengde ze zich in het gesprek. ‘Hij onderhoudt zijn gezin!’
‘Uw jongen, Galina Petrovna, wordt door mij onderhouden,’ antwoordde Elena ijskoud. ‘Want mijn volledige bonus is de afgelopen twee jaar opgegaan aan het betalen van uw comfortabele leven in een eigen huurappartement.’
Ze zweeg even.
‘Maar daar komt nu een einde aan. Vanaf vandaag gebruik ik dat geld om onze hypotheek sneller af te lossen.’
Een beklemmende stilte daalde neer over de keuken.
Alleen het regelmatige druppelen van de kraan was hoorbaar.
Aleksej opende zijn mond om iets te zeggen, maar er kwam geen geluid uit.
Voor het eerst zag hij zwart op wit hoe de financiële verhoudingen binnen zijn gezin werkelijk lagen.
‘Goed dan,’ begon Elena uiteindelijk, terwijl ze beide handen op de rand van de tafel zette. ‘Vanaf nu gelden hier nieuwe regels. En daarover wordt niet gediscussieerd.’
Ze wendde zich tot haar schoonmoeder.
‘Galina Petrovna, u woont hier uitsluitend omdat ik het toesta.’
‘Hoe durf je…’
‘Dat durf ik heel goed. U bent hier alleen omdat ik medelijden heb met Aleksej. Maar als u nog één keer iets van mij beschadigt, mij beledigt of probeert uw eigen regels in mijn huishouden op te leggen…’
Elena zweeg even en keek haar schoonmoeder strak in de ogen.
‘Dan zet ik uw geruite tassen gewoon buiten op de overloop. En het zal me werkelijk niets kunnen schelen waar u naartoe gaat. Wat mij betreft slaapt u op het station.’
‘Aljosja!’ riep Galina Petrovna ontzet naar haar zoon. ‘Hoor je wat je vrouw zegt? Ze wil je eigen moeder op straat zetten!’
Aleksej keek afwisselend naar zijn moeder en zijn vrouw.
Zijn gezicht was lijkbleek geworden.
‘Mama… nou ja… misschien moet je gewoon van haar spullen afblijven, goed?’ bracht hij uiteindelijk moeizaam uit.
Galina Petrovna hapte naar adem.
Ze had op alles gerekend, behalve op het feit dat haar eigen zoon haar niet zou verdedigen.
Die teleurstelling trof haar harder dan alle woorden van haar schoondochter bij elkaar.
Ze perste haar lippen op elkaar, stond abrupt op en verdween zonder nog iets te zeggen in de woonkamer.
Er ging een maand voorbij.
Galina Petrovna probeerde niet langer de baas te spelen in het huishouden.
Het grootste deel van de dag zat ze op de bank in de woonkamer, keek met een koptelefoon op naar haar televisieseries en ging alleen naar de keuken wanneer Elena er niet was.
Met haar schoondochter sprak ze demonstratief geen woord meer. Als ze iets wilde doorgeven, deed ze dat uitsluitend via haar kleinkinderen of Aleksej.
Ook het leven van Aleksej was veranderd.
Hij had een bijbaan gevonden en nam voortaan technische tekenopdrachten mee naar huis, waaraan hij ‘s avonds op zijn laptop werkte.
Zo probeerde hij tenminste een deel van zijn financiële verantwoordelijkheid op zich te nemen en zijn vrouw te laten zien dat hij eindelijk begreep hoeveel zij al die jaren alleen had gedragen.
‘s Avonds zat hij zwijgend en geconcentreerd aan de keukentafel te werken.
En Elena?
Elena leefde eindelijk weer haar eigen leven.
Ze maakte geen geld meer over voor het huurappartement van haar schoonmoeder.
Haar maandelijkse bonussen bleven op haar eigen rekening staan en konden voortaan worden gebruikt voor de toekomst van haar gezin.
Haar grootmoeder herstelde voorspoedig van de operatie.
En hoewel het appartement met een extra bewoner aanzienlijk krapper was geworden, voelde Elena zich voor het eerst sinds lange tijd weer de baas over haar eigen leven.
Wat Galina Petrovna betreft: haar kostbare bordeauxrode lakleren handtas had inmiddels een vaste plek tussen haar overige bezittingen gekregen.
Sinds haar verhuizing had ze die geen enkele keer meer mee naar buiten genomen.
